|
Samo prvim stanovnicima kraja mogu biti poznati razlozi zašto je baš onde, „na kraj sveta“, začeto naselje koje će se od 13. veka zvati Kabol, a danas Kovilj. Na obodu južnobačke lesne terase, na visini od osamdesetak metara formiran je ne jedan, već dva Kovilja – Donji i Gornji. Prvi pisani pomen Kovilja potiče iz vremena Arpadovaca (13. v.), koji beleže naselje pod imenom Kabol. U značenjskom smislu reči Kabol i Kovilj nemaju zajedničkih dodira. Kabol na srpskom jeziku ne znači ništa, a Kovilj, veruju meštani, ima veze sa višegodišnjom busenastom biljkom iz porodice trava koja raste na suvim peskovitim i lesnim terenima, stepskim livadama i zove se kovilje. Takvih terena bilo je i na području današnjeg Kovilja.
Turci početkom 16. veka dolaze i u ovaj kraj. Kovilj pripada titelskoj nahiji i 1590. je imao 7 domova. Sredinom 17. veka (oko 1650) zabeležen je kao naseljeno mesto.
U Habzburškoj monarhiji postojale su dve koviljske opštine – Gornji i Donji Kovilj. Donji se još zvao i Šanac, po nekadašnjem utvrđenju. Na manastirskom zemljištu postojao je i zaselak Prnjavor, ali je on 1866. nestao a stanovništvo raseljeno. Po predanju, manastir Kovilj je osnovao Sveti Sava, koji je 1235. uspešno obavio pomirenje mađarskog kralja Andrije II i srpskog kralja Stefana Prvovenčanog. Na mestu susreta Svetog Save i Andrije II podignuta je prva koviljska crkva. Na natpisu o živopisanju crkve navodi se 1651. godina. Međutim, smatra se da je crkva sagrađena mnogo ranije na ruševinama katoličkog manastira iz 1421. godine. Sadašnja manastirska crkva mogla je biti podignuta najranije 1741. i najkasnije 1747. godine. I Donji Kovilj je imao svoju crkvu i podignuta je do 1845. u čast apostola Tome.
Zahvaljujući manastiru Kovilj je u prošlosti imao razvijen kulturni i društveni život. Srpska osnovna škola u manastiru postojala je od 1607. godine. U Donjem Kovilju prvi pomen škole potiče iz 1735. kad je u njoj radio Petar Živković. U Gornjem Kovilju škola postoji od 1740. godine. Iz prve decenije 20. veka potiče Koviljsko srpsko zanatlijsko crkveno pevačko društvo Kovilje (1902), pa Srpska čitaonica Sloga (1904) i fudbalski klub Šajkaš, drugi najstariji klub u Srbiji. Društvo Srpski soko (1905) delovalo je u Donjem Kovilju. |
